Kısa cevap: Akıllı ev proje dosyası, sistemi kuran firma olmadan da başka bir yetkin teknisyenin sistemi anlayıp bakımını yapabilmesini sağlayan belgeler bütünüdür. En az şu bölümleri içermelidir: uygulama sonrası (as-built) kat planları, pano ve kablo şemaları, cihaz envanteri, ağ/IP planı, senaryo listesi, yazılım proje dosyaları ve yedekleri ile yetki ve şifre devri kaydı. Bu dosya teslim şartı olarak sözleşmeye yazılmalıdır.
Proje dosyası neden gerekir?
Akıllı ev sistemleri yıllarca kullanılır; bu süre içinde kurulum firması değişebilir, çalışanlar ayrılabilir veya cihazlar üretimden kalkabilir. Belgelenmemiş bir sistemde basit bir arıza bile “hangi kablo nereye gidiyor” sorusuyla başlar ve duvar açmaya kadar gidebilir.
İyi bir proje dosyası mal sahibini tek bir firmaya bağımlı olmaktan kurtarır. Özellikle KNX gibi açık standartlarda ETS proje dosyası teslim edilmezse, sistem teknik olarak açık olsa bile pratikte yalnızca kurulumcu tarafından değiştirilebilir hale gelir.
Proje dosyası şablonu
| Bölüm | İçerik | Format |
|---|---|---|
| 1. Genel bilgiler | Adres, sistem özeti, kurulum tarihi, sorumlu kişiler, garanti başlangıcı | |
| 2. As-built planlar | Kat kat cihaz yerleri, buton/sensör/kamera/erişim noktası konumları | PDF + düzenlenebilir çizim |
| 3. Pano şemaları | Sigorta, aktüatör kanal listesi, hangi kanalın hangi yükü kontrol ettiği | PDF + tablo |
| 4. Kablo listesi | Patch panel ile oda prizi eşleşmesi, bus hatları, boş borular, fotoğraflar | Tablo + fotoğraf klasörü |
| 5. Cihaz envanteri | Marka, model, seri no, yazılım sürümü, montaj yeri, garanti süresi | Tablo |
| 6. Ağ planı | Ağ bölümleri (VLAN), IP adresleri, Wi-Fi ağları, uzaktan erişim yöntemi | Tablo |
| 7. Senaryo listesi | Her sahnenin tetikleyicisi ve adımları | Tablo |
| 8. Yazılım dosyaları | ETS projesi, otomasyon yazılımı yedeği, kamera/NVR ayar yedeği | Orijinal dosyalar |
| 9. Yetki ve şifre devri | Yönetici hesapları, devir tarihi, kurulumcu erişiminin durumu | Ayrı ve güvenli saklanan belge |
| 10. Test ve teslim tutanağı | Yapılan testler, sonuçlar, eksik listesi | İmzalı PDF |
| 11. Değişiklik kaydı | Sonradan yapılan her değişiklik, tarih ve yapan kişi | Tablo |
Şifreler ve hassas bilgiler nasıl saklanır?
- Şifreler proje dosyasının genel PDF’ine yazılmamalı; ayrı, erişimi sınırlı bir belgede veya parola yöneticisinde tutulmalıdır.
- Kurulumcu firmanın uzaktan erişimi varsa, bu erişimin hangi hesapla ve hangi koşulda açıldığı belgelenmelidir.
- Kamera kayıtlarına erişebilecek kişiler listelenmeli; kayıtlar paylaşılırken kimin ne zaman eriştiği bilinmelidir.
- Teknik odaya asılan şemalar şifre içermemelidir.
Dosya ne zaman ve kim tarafından güncellenir?
Proje dosyası teslimle bitmez. Her cihaz değişikliği, yeni senaryo veya ağ değişikliği değişiklik kaydına işlenmeli ve ilgili tablo güncellenmelidir. Bakım sözleşmesi varsa bu güncelleme bakım firmasının yükümlülükleri arasına yazılabilir.
Yazılım yedekleri (otomasyon sunucusu, NVR ayarları, ETS projesi) her önemli değişiklikten sonra alınmalı ve en az bir kopyası evin dışında saklanmalıdır.
Sözleşmeye yazılacak teslim maddeleri
- Proje dosyasının hangi bölümleri içereceğini sözleşme ekine listeleyin.
- Düzenlenebilir formatların (çizim, tablo, ETS) teslim edileceğini açıkça yazın.
- Tüm yönetici hesaplarının mal sahibi adına açılacağını şart koşun.
- Teslim tutanağı imzalanmadan son ödemenin yapılmayacağını kararlaştırın.
- Garanti süresince yapılan değişikliklerin dosyaya işleneceğini yazın.
Cihaz envanteri ve IP planı örnek satırları
Proje dosyasının en sık kullanılan iki tablosu cihaz envanteri ve IP planıdır. Arızada servis ekibi işe genellikle bu iki tabloyla başlar. Aşağıdaki satırlar formatı göstermek içindir; gerçek değerler kurulum sonrası doldurulur.
| Cihaz | Konum | Ağ bölümü | IP / adres | Yazılım sürümü | Not |
|---|---|---|---|---|---|
| NVR | Teknik oda kabin | Kamera | Sabit IP | Kurulumdaki sürüm | Disk sayısı ve kapasitesi |
| Kamera K1 | Giriş kapısı | Kamera | Sabit IP | Kurulumdaki sürüm | Maskeleme ayarı var |
| KNX IP router | Otomasyon panosu | Otomasyon | Sabit IP + KNX fiziksel adres | Kurulumdaki sürüm | ETS projesinde kayıtlı |
| Erişim noktası AP1 | Zemin kat tavan | Ana/misafir | DHCP rezervasyonu | Kurulumdaki sürüm | PoE ile besleniyor |
Senaryo listesi nasıl yazılır?
Senaryo listesi, proje dosyasının en çok güncellenen ve en çok yanlış yazılan bölümüdür. “Akşam sahnesi” gibi bir ad tek başına bir şey anlatmaz; satırda tetikleyici, koşul, adımlar ve sahnenin nasıl iptal edildiği yazmalıdır. Aşağıdaki satırlar formatı gösterir.
| Sahne | Tetikleyici | Koşul | Adımlar | İptal / öncelik |
|---|---|---|---|---|
| Gece | Ebeveyn yatak odası butonu | Yok | Tüm ışıklar kapanır, alarm gece moduna geçer, koridor gece ışığı açılır | Hareketle yanan ışıklar gece modunda düşük seviyede |
| Evden çıkış | Giriş holü butonu veya uygulama | Tüm pencere kontakları kapalı | Işıklar kapanır, perdeler ara konuma gelir, alarm kurulur | Açık pencere varsa bildirim gönderilir |
| Güneş koruma | Işık sensörü ve saat | Ev boş veya yaz modu | Güney ve batı storları iner | Elle hareket ettirilen perde o gün hariç tutulur |
Örnek: arızada dosyanın kullanımı
Bir sabah salonun bir aydınlatma grubu butondan yanmıyor olsun. Teknisyen önce senaryo listesinde bu grubun hangi sahnelere bağlı olduğuna, sonra pano şemasında grubun hangi aktüatör kanalına bağlandığına bakar. Cihaz envanterinden aktüatörün modelini ve yazılım sürümünü, değişiklik kaydından da bu grupla ilgili son değişikliğin ne zaman yapıldığını öğrenir.
Değişiklik kaydında bir hafta önce bu grubun yeni bir sahneye eklendiği görülürse arama oradan başlar. Dosya olmasa aynı bilgiye ulaşmak için panonun açılıp kabloların tek tek izlenmesi gerekirdi. Pano içindeki ölçüm ve müdahaleyi yine yetkin elektrikçi yapar; dosya bu müdahalenin süresini kısaltır.
Dosyanın saklanması ve sürümleri
- Dosya adlarına tarih ekleyin; eski sürümleri silmeyin, ayrı bir arşiv klasörüne taşıyın.
- Bir kopya evde, bir kopya evin dışında (bulut veya başka bir adres) saklanmalıdır.
- Düzenlenebilir dosyaları açacak yazılımın adı ve sürümü de dosyaya not edilmelidir.
- Firma değiştiğinde dosyanın güncel sürümü yeni firmaya teslim edilir ve devir tarihi değişiklik kaydına yazılır.
- Kurulum sırasında çekilen duvar içi ve pano fotoğrafları, hangi odaya ait olduklarını gösteren adlarla aynı klasörde tutulur.
- Dosyanın hangi bölümünü kimin güncelleyeceği yazılır: ağ planını ağı yöneten kişi, senaryo listesini entegratör, cihaz envanterini değişikliği yapan teknisyen.
Kontrol listesi
- As-built planlar ve pano şemaları teslim alındı mı?
- Cihaz envanteri seri numarası ve yazılım sürümüyle mi?
- Ağ/IP planı var mı?
- Yazılım proje dosyaları ve yedekleri orijinal formatta mı?
- Şifreler ayrı ve güvenli bir belgede mi?
- Değişiklik kaydı başlatıldı mı?