Kısa cevap: Proje (tasarım) aşaması sırasında enerji izleme için yapılması gerekenler: enerji tüketim izleme kapsamını (hangi alanlar, kaç nokta) nokta listesine yazın; ölçülecek devre sayısı maliyetin ana çarpanıdır. Bu aşamada atlanan kararlar sonraki aşamalarda tadilat ve kırım olarak geri döner.
Proje (tasarım) aşaması: enerji izleme için yapılacaklar
- Enerji tüketim izleme kapsamını (hangi alanlar, kaç nokta) nokta listesine yazın; ölçülecek devre sayısı maliyetin ana çarpanıdır.
- Pano tipi enerji ölçer veya akım sensörleri: konum ve besleme ihtiyacını mimari ve elektrik projesine işleyin.
- Ölçüm özellikli röle/priz: konum ve besleme ihtiyacını mimari ve elektrik projesine işleyin.
- Veri platformu: konum ve besleme ihtiyacını mimari ve elektrik projesine işleyin.
- KNX kablolama gerektirir; güzergâh ve dağıtım noktası (pano/rack) bu aşamada belirlenmelidir.
Enerji tüketim izleme için proje (tasarım) aşaması notları
- Büyük tüketicileri (ısı pompası, termosifon, fırın, şarj istasyonu, ortak alan pompaları) ayrı sigortalı devrelere ayıran pano şeması hazırlanmalı.
- Daire tali panolarında ve ortak alan panolarında ölçüm cihazı için boş modül alanı projede gösterilmeli.
- Ortak alan tüketimi için hangi hatların ayrı ölçüleceği ve verinin site yönetimine nasıl ulaşacağı belirlenmeli.
- İleride güneş sistemi veya araç şarjı eklenme ihtimali varsa çift yönlü ölçüm noktası ve ayrılmış hat planlanmalı.
Planlama ve bütçe kararları
Enerji izleme maliyetini belirleyen ilk kalem ölçüm noktası sayısıdır. Yalnızca ana hat ölçümü tek bir ölçer ve bir ya da üç CT ile yapılır. Devre bazında ölçümde her yeni hat ek CT, bazen ek ölçer kanalı ve daha fazla pano içi işçilik demektir. Bu nedenle teklif istemeden önce hangi hatların gerçekten izlenmesi gerektiğine karar vermek bütçeyi doğrudan küçültür.
Faz sayısı ikinci büyük etkendir. Trifaze tesisatta üç fazlı ölçüm gerekir ve ölçer, CT ve gerilim bağlantısı sayısı üç katına çıkar. Ray tipi sayaç tercih edilirse ürün daha pahalı olmasa da hattın sökülüp yeniden bağlanması nedeniyle işçilik artar. Pano içinde yer yoksa ek kutu veya pano genişletmesi ayrı bir kalem olarak teklife girer.
Ölçüm yöntemini seçmek: akım trafosu, ray tipi sayaç, ölçümlü röle
Enerji izlemede üç ölçüm yolu vardır ve her biri farklı bir soruyu cevaplar. Panoya takılan açılır çekirdekli akım trafoları (CT) iletkeni kesmeden akımı ölçer; tüm evi veya seçili hatları izlemek için en az müdahale gerektiren yoldur. Ray tipi (DIN) sayaçlar hattın üzerine seri bağlanır, daha doğru sonuç verir ve çoğu Modbus RS-485 çıkışıyla gelir; buna karşılık montaj için hattın sökülmesi gerekir. Ölçümlü röle ve prizler ise tek bir cihazın tüketimini gösterir ve pano içine girmeden kullanılır.
Gerçek güç (watt) hesaplamak için akımın yanında gerilimin de ölçülmesi gerekir. Yalnızca akım ölçen ucuz setler gerilimi sabit kabul eder ve güç faktörü düşük yüklerde (motor, kompresör, LED sürücüsü) tüketimi olduğundan yüksek gösterebilir. Güneş paneli olan evlerde ölçüm yönü de hesaba katılmalıdır: CT üzerindeki ok yanlış yöne takılırsa ihracat tüketim gibi görünür.
| Yöntem | Neyi ölçer | Montaj | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|---|
| Akım trafosu (CT) | Ana hat veya seçili devre | İletken etrafına kelepçe, pano içinde | Mevcut panoya ekleme, devre bazında görünürlük |
| Ray tipi sayaç | Bir hat veya üç faz birlikte | Hatta seri bağlantı, DIN ray | Yeni pano, yüksek doğruluk, Modbus ile veri |
| Ölçümlü röle/priz | Tek cihaz | Priz veya buat içi | Çamaşır makinesi, kurutucu, buzdolabı gibi tek yük takibi |
Proje aşamasında sık yapılan hatalar
En sık hata, otomasyon kararının satış sonrasına bırakılmasıdır. Alıcı perde motoru istediğinde pencere üstünde ne enerji ne boru bulunur; çözüm sıva üstü kanal veya kırımdır. Aynı şey aydınlatma için de geçerlidir: anahtar kutularına nötr hattı getirilmediyse çoğu akıllı anahtar takılamaz.
Örnek daireyi takvime koymadan ilerlemek de bir hatadır. Proje aşamasında hangi dairenin örnek olarak hazırlanacağı ve ne zaman onaylanacağı yazılırsa kutu yükseklikleri ve anahtar tipleri tüm dairelere yayılmadan önce görülür. Takvimde yer almayan örnek daire genellikle ilk dairelerin sıvası bittikten sonra hatırlanır.
Teknik şartnamenin bir ürün kataloğundan kopyalanması da yaygındır. Marka ve model yazan bir şartname rekabeti kapatır, ürün piyasadan kalktığında da geçersiz kalır. Performans ölçütü yazmak hem ihaleyi açık tutar hem de uygulama yıllar sürdüğünde eşdeğer ürün seçmeyi mümkün kılar.
Bütçenin yalnızca cihazlar üzerinden hesaplanması da yanıltır. Boru, kutu, kablo ve pano gibi altyapı kalemleri ön BOQ'da ayrı satırlar olarak yer almazsa ihaleye çıkan liste uygulamanın yarısını göstermez.
Şaft kesitinin yalnızca güçlü akıma göre hesaplanması, zayıf akım kablolarının aynı tavaya sıkıştırılmasına yol açar. Paralel uzun güzergâhlarda bu durum ağ ve diafon hatlarında parazit riskini artırır ve sonradan kablo eklemeyi imkânsız hale getirir. Teknik odanın mimari planda depo olarak gösterilip sonra başka amaçla kullanılması da sık karşılaşılan bir sorundur; odanın amacı çizimde açıkça yazılmalıdır.
Bu aşamanın genel kararları
- Daire içi otomasyon seviyesi (altyapı hazır / temel paket / tam paket)
- Merkezi diafon, kamera ve geçiş kontrol mimarisi
- Teknik oda ve şaft yerleri
- Elektrik projesine otomasyon panosu ve kutu yerleşimleri
Teslim edilecek dokümanlar: Sistem mimarisi şeması, Teknik şartname, Nokta listesi ve ön BOQ.
Enerji tüketim izleme: diğer aşamalar
- Proje (tasarım) aşaması
- Kaba inşaat aşaması
- Elektrik ve zayıf akım tesisatı
- İnce işler ve montaj
- Teslim ve bakım
Sistemin çalışma prensibi ve maliyet kalemleri için Enerji tüketim izleme rehberine, ölçeğe göre mimari için müteahhit projeleri sayfasına bakın.